Symptomen
Symptomen, sociale implicaties voor patiënten, en oorzaken
Droge mond komt vaker voor dan u wellicht denkt, ongeveer 20% van de volwassen bevolking heeft last van een droge mond2.
Droge mond kan het gevolg zijn van een vermindering van de speekselflow – hyposalivatie - of het subjectieve gevoel van monddroogte - dat xerostomie wordt genoemd – of beide. Hoe dan ook, het is geen triviale conditie: het kan pijnlijk zijn en mensen met droge mond geven aan dat het een serieuze impact heeft op hun kwaliteit van leven3,4. Ook kan het een toename van de hoeveelheid dentale cariës geven en kan candida tot expressie komen
Honderd duizenden Nederlanders hebben last van een droge mond, vooral vrouwen, oudere mensen en mensen die een van de 400 gebruikelijk voorgeschreven geneesmiddelen gebruiken die droge mond als bijwerking hebben.
Patiënten zullen meestal aangeven last te hebben van een pijnlijk, branderig gevoel in de mond, veranderde smaak, moeite met eten- vooral van droog of pittig gekruid eten – en regelmatig ’s nachts wakker te worden met dorst.
Visueel zult u opmerken dat de mucosale weefsels er rood en uitgedroogd uitzien. De binnenkant van de mond kan kleverig worden, er kunnen scheurtjes ontstaan in de hoeken van de mond, de tong kan er rood en droog uitzien, met "kiezelsteen 'uitstraling. Halitosis is een ander symptoom, net als orale infecties zoals candida.
Medicatie als oorzaak van droge mond
Meestal is een droge mond het gevolg van het gebruik van medicijnen. Meer dan 400 geneesmiddelen worden in verband gebracht met een droge mond5. De kans dat een patiënt last krijgt van een droge mond, neemt toe met de hoeveelheid geneesmiddelen die de patiënt dagelijks inneemt. Patiënten die drie of meer geneesmiddelen per dag innemen hebben tot 50% meer kans op het ontwikkelen van een droge mond6.
Geneesmiddelen waarvan bekend is dat zij meer kans geven op een droge mond zijn antidepressiva, anticholinergica, antipsychotica, anti-epileptica, antihistaminica, opiaten en cardiovasculaire medicatie zoals bètablokkers en diuretica. De meeste geneesmiddelen zijn receptgeneesmiddelen maar ook zelfzorggeneesmiddelen kunnen een droge mond veroorzaken. Voorbeelden zijn sommige antihistiminica, decongestants, hoest- en verkoudheidsremedies, analgetica en anti-nauseants.
Behandelingen tegen kanker als oorzaak
Xerostomie wordt genoemd als derde meest verontrustende symptoom bij behandeling van hoofd- en halskanker. Het kan het gevolg zijn van de radiotherapie in hoofd-hals gebied, kankercellen die de speekselklieren vernietigen, geneesmiddelen therapie of door een combinatie van deze factoren.
Bestraling geeft de meeste schade aan de speekselklieren. Binnen de eerste week van bestraling kan de speekselsecretie af nemen met 95% en na vijf weken kan deze bijna helemaal gestopt zijn. Twee van de drie patiënten die bestraald zijn, blijven last houden van een droge mond. Chemotherapie geeft ook een verminderde speeksel flow, maar dit is vaak van kortere duur.
Ziekten als oorzaak
Droge mond kan een symptoom zijn van verschillende ziekten en gaat vaak gepaard met andere verminderde secreties zoals droge huid, droge ogen, troebelig zicht en vaginale droogheid.
Het syndroom van Sjögren -een auto-immuunziekte waarin immuuncellen de exocriene klieren – die zorgen voor tranen en speeksel langzaam aanvallen en vernietigen –is een van de belangrijkste oorzaken van droge mond. Voorbeelden van andere ziekten die van invloed zijn op de speekselklieren zijn systemische lupus erythematosus (SLE), reumatoïde artritis en sarcoïdose.
Ook komt een droge mond en hyposalivatie regelmatig voor bij diabeten. Dit zou het gevolg kunnen zijn van uitscheiding van water door excessief urine verlies, of door een andere onderliggende metabolisch of hormonaal probleem.
Een groeiend probleem
De incidentie van droge mond zal komende jaren groeien door de vergrijzing. Een droge mond komt vaker voor bij oudere mensen, wat meestal het gevolg is van een frequenter gebruik van geneesmiddelen. Onder ouderen is het percentage mensen met droge mond 25%, onder ouderen in verpleegtehuizen loopt het percentage zelfs op tot 50%. Met een toenemende populatie van ouderen neemt het aantal mensen dat last heeft van een droge mond toe.